De verschillende methodes 

* Koude (zacht stromende) waterstraal
* ColdPack
* IJsblokjes in een zak
* IJstherapie
* Coolgel

Verantwoord koelen

In de eerste plaats moet bij een trauma met een bloeduitstorting en (kans op) zwelling de koeling minimaal 15 en maximaal 20 minuten aangehouden worden. Dit is de koeltijd om een maximaal effect te bereiken. Wordt er korter gekoeld, dan is het nog niet effectief. Duurt het langer, dan zal er een omgekeerde reactie plaatsvinden en er juist meer bloed naar de plaats des onheils worden gestuwd, als reactie op het tekort. Bij het koelen ontstaat er een vaatvernauwing (vasoconstrictie) en daardoor wordt de bloedcirculatie verlaagd. Daardoor zullen de hersenen na verloop van tijd (ca. 20 minuten) een signaal afgeven naar het hart. Het signaal zegt in feite "Er is sprake van een bloedtekort, dit dient aangevuld te worden." Hierdoor gaat het hart harder pompen om dat tekort op te heffen en tevens zal er een vaatverwijding (vasodilatatie) plaatsvinden.

In de tweede plaats dient er direct na de koeling een drukkende bandage te worden aangelegd. De reden is hierboven omschreven: er wordt meer bloed naar de getroffen regio gestuurd om het relatief tekort op te heffen. Dat is te voorkomen door er een drukverband of bandage op te leggen, want anders is het hele koelen voor niets geweest. Of beter gezegd: wanneer er om wat voor reden dan ook geen drukverband kan worden aangelegd, NIET koelen. Dat voorkomt dan in elk geval de extra stuwing. Dit principe is beter bekend als de ICER-regel die verderop uitgebreid behandeld wordt.

Als de koeling en compressie goed uitgevoerd worden, zal de zwelling vaak helemaal niet opkomen of binnen enkele dagen weg zijn. Bij een koeling om overbelaste en oververhitte spieren af te koelen hoeft de locatie natuurlijk niet onder druk te worden gezet.

Beschrijving koelmethodes

* Stromend water spreekt voor zich: gewoon het getroffen lichaamsdeel onder een kraan houden. Onder een zachte straal en deze hoeft echter niet per se ijskoud te zijn.

* ColdPack en ijsblokjes in (waterdichte) plastic zak: hierbij is de behandeling gelijk. Allebei mogen ze nooit direct op de huid gelegd worden, maar in een doek gewikkeld of desnoods op kleding.

Het ICER-principe 

Deze regel houdt de directe totaalbehandeling na een trauma in waarbij sprake is van o.a. een zwelling en / of een bloeduitstorting. Er zijn een paar dingen absoluut noodzakelijk om dit proces optimaal te laten verlopen. Deze factoren staan bekend onder de Engelse benaming "ICER". Dat staat voor: Ice (koelen) en soms Immobilisation (bewegingsmogelijkheid belemmeren), Compression (druk), Elevation (hoogbrengen / houden) van het getroffen lichaamsdeel en Rest (rust).

1) De eerste handeling is koelen (Ice)
Dat kan op verschillende manieren. Je kunt gedurende 15 minuten het getroffen deel onder een zacht stromende koude waterstraal houden of gedurende dezelfde tijd een zogenaamd ColdPack of in een doek gewikkelde ijsblokjes op de plek leggen. Het beste is om met een (in een washandje gevat) ijsblokje in concentrische cirkels zachtjes over en om de plek wrijven. Dit moet dan ook ongeveer een kwartier duren, waarbij het ijsblokje niet te lang op één plaats gehouden mag worden. Als de plek rood verkleurt, moet je acuut stoppen. Indien er geen mogelijkheid is om op één van deze manieren te koelen, dan kun je de plek ook insmeren met een verkoelende gel. Dat werkt ook ongeveer 15 minuten, maar niet zo diep. Het is handig als een sporter zo'n tube altijd in z'n sporttas heeft zitten.

2) De tweede handeling: aanleggen van een drukverband (Compression)
Dat om het terugstromen van het bloed naar het trauma te voorkomen. Kan er geen drukverband worden aangelegd, dan is het beter om niet te koelen. De reden daarvan is dat er tijdens het koelen een vaatvernauwing plaatsvindt, waardoor de bloedstroom belemmerd wordt. Wanneer de koeling is beëindigd, zullen de hersens een seintje krijgen: "Er is een bloedtekort.". De hersenen geven vervolgens een signaal aan het hart om meer bloed naar het getroffen lichaamsdeel te pompen, zelfs meer dan er oorspronkelijk aanwezig was. Dit heeft een nog grotere bloeduitstorting tot gevolg. Worden beide eerste handelingen juist uitgevoerd, dan zal de bloeduitstorting aanzienlijk minder zijn en soms helemaal niet opkomen.

3) Daarna: het getroffen lichaamsdeel hoog houden (Elevation)

Zowel tussen de eerste en tweede handeling als daarna moet het getroffen lichaamsdeel hoger worden gelegd en gehouden: ter hoogte van het hart of hoger is de bloeddruk in het lichaamsdeel het laagst. Dus als je bij deze aandoening aan het been gaat liggen en de benen op een kussen zou leggen heb je dat effect al bereikt.

4) Tot slot rust (Rest)
Na één à twee dagen echte rust moet er weer met beleid actief bewogen worden, waarbij wel goed moet worden opgelet dat de pijngrens niet wordt overschreden. Dat is een belangrijke signaalfunctie. Het is een - zeker de eerste week - een onbelast bewegen. De oefeningen moeten dan ook door een sportarts, sportfysiotherapeut of sportmasseur worden geïnstrueerd en beoefend, voordat men thuis daarmee aan de slag kan. Het dient wel dagelijks meerdere malen uitgevoerd te worden. Is het herstel al goed op gang gekomen zal met de sportrevalidatie kunnen worden aangevangen.

De ijsbehandelingen

a) Direct na oplopen van de blessure):
Neem een ijsklontje in een washandje (om bevriezen van vingers te voorkomen) en wrijf daarmee in concentrische cirkels (van binnen naar buiten of omgekeerd) op en om de plek en zorg ervoor dat deze niet te lang op één plek blijft (vanwege locaal bevriezingsgevaar). Is het ijsblokje binnen de 15-20 minuten op, gewoon een nieuwe pakken.

WAARSCHUWING: Als de plek rood verkleurt, ACUUT STOPPEN: hier geldt ook bevriezings-/verbrandingsgevaar.

b) Nabehandeling thuis (3 methodes):
1. continu-; 2. interval-; 3. koude-warmtemethode

1. Continu-methode
Als hierboven beschreven, maar dan dagelijks meerdere malen per dag en bij regelmatig aanhoudende of terugkomende (zeurende) pijn. Als er geen zwelling meer is hoeft er ook geen drukverband om die reden nog te worden aangelegd. Alhoewel een bandage meestal nog wel noodzakelijk is voor stabiliteit (denk aan een verzwikking of ontwrichting).

2. Interval-methode
Dit moet ook dagelijks (als 1), maar hierbij wordt om en om een minuut gekoeld en een minuut pauze genomen. Je bent dan dus minimaal een half uur bezig. Welke van de beide methodes de beste is, valt te bezien. De één zweert bij de eerste en de ander bij de tweede.

3. Koude/Warmte-methode:
Deze methode is bij uitstek geschikt als het een trauma aan de gewrichten betreft, maar wil ook bij spierletsels vaak effectief zijn. De verklaring is dat de koeling naast de herstellende kenmerken ook een verstijving van spieren en gewrichten en verkorting van spieren veroorzaakt. Om dit te voorkomen wordt de koude afgewisseld met warmte. Bovendien zal de bloedcirculatie met deze methode extra worden opgevoerd, wat weer veel zuurstof en voedingsstoffen naar de getraumatiseerde plek aanvoert en afvalstoffen afvoert en zo het hele genezingsproces stimuleert en bevordert.

Dit werkt ongeveer net zo als bij de intervalmethode, met dien verstande dat de pauze vervangen wordt door een warmtebehandeling. Dus één minuut koelen, één minuut verwarmen. Daarbij heb je een aantal ColdHot Packs nodig: de coldpacks in de koelkast of vriezer en de hotpacks in de magnetron of in een pan heet water. Een echt coldhotpack kan zowel in vriezer als magnetron. Nog steeds geldt: beide packs moeten in een doek gewikkeld worden om rechtstreeks contact met de huid te vermijden. Een andere methode die ook wel gebruikt wordt is: eerst drie minuten goed en diep verwarmen gevolgd door één minuut koelen. Dat geeft een nog grotere bloedcirculatie. Maar let op: wanneer er sprake is van een ontsteking, nooit verwarmen. Dat maakt het trauma nog erger dan het al is.

* CoolGel:
Dit kun je gebruiken als je op geen andere wijze kunt koelen. Het werkt ook ongeveer 15 minuten, maar niet zo intens en diep: dus voor bevriezen hoef je niet bang te zijn. Ook is het geschikt (en erg handig) om altijd zo'n tube in je sporttas en thuis bij de hand te hebben. Het is voor alle bovenstaande gevallen geschikt, maar wel als tweede optie. Je kunt er bijvoorbeeld bij een duurloop onderweg veel plezier van hebben.

Dit artikel is afkomstig van www.aryo2000sporttherapie.web-log.nl.