Door Ronald Molders © 2005

Stelling: Massage voor inspanning heeft geen effect op het prestatievermogen.

Ook het constateren van "geen effect" is van wetenschappelijk belang.

Inleiding

Onder de Westerse massagevormen vallen o.m. sportmassage, schoonheidsmassage en de massage zoals deze toegepast wordt door fysiotherapeuten en heilmasseurs. De basis van deze toepassingen wordt gevormd door de z.g.n. "Klassieke massage". Een niet bestaande massagevorm maar een school die doorlopen moet worden om te kunnen leren masseren. De naam "Klassieke massage" (Swedish massage) is gebaseerd op de inzichten van de "Klassieke auteurs" (1868 - 1931). Zij omschreven de handgrepen en gaven een verklaringstheorie. De proeven die zij deden worden nog steeds in het onderwijs gebruikt. Een standaard op dit gebied is een proef uitgevoerd door de Russische arts Zabludowski (1903). Hij liet een proefpersoon (p.p.) een oefening uitvoeren door buiging (flexie) van de elleboog vanuit een rechthoekige stand tot aan het schoudergewicht, belast met 1 kg. Dit kon de p.p. 840 maal. Na 5 minuten rust werd dit aantal niet meer behaald. Na 5 minuten massage bleek het aantal herhalingen 1100 te zijn. Door deze proef werd aangetoond dat massage een invloed heeft op het prestatievermogen van de spier. Aangevoerd werd dat de met massage bereikte doorbloeding het herstel van de spier bevordert en tot toename van prestatie leidt. Gezien de spectaculaire toename van het aantal herhalingen is twijfel mogelijk. Nimmer werd de proef herhaald, hoewel een leerling van Zabludowski, Prof. F.J. Kirchberg de uitslagen van de proef niet kon bevestigen. Een reden om de proef te herhalen.

Om meer inzicht te verkrijgen werd een proef gedaan die de invloed van massage onderzocht, uitgevoerd voor inspanning op lokaal aëroob- en anaëroobvermogen. Het lokaalvermogen wordt door Bottenberg en Bottenberg⁽⁸⁾ omschreven als 1/6 tot 1/7 van de totale spiermassa.

De proef werd met meerdere p.p. uitgevoerd.

De klassieke massage kent drie gangbare verklaringstheorieën:

Alle drie deze verklaringstheorieën suggereren dat vasodilatatie ontstaat met daaraan gekoppeld een verhoogde doorlaatbaarheid van de vaatwand (permeabiliteit). Hoffa⁽³⁾ was de eerste die dit omschreef maar baseerde deze eigenschappen op druk en voortstuwing. Kirchberg⁽⁴⁾ verklaarde de vasodilatatie en permeabiliteit als reactie op de prikkels die de handgrepen veroorzaken. Lange⁽⁵⁾ vond hormoonachtige stoffen na de massage waaraan hij de gevonden effecten relateerde. Door de verhoogde doorbloeding en toegenomen permeabiliteit wordt verondersteld dat herstel na inspanning verbeterd kan worden door massage. Als massage toegepast wordt voorafgaand aan een inspanning zou dit leiden tot prestatieverbetering.

Literatuur

Traditioneel zijn er drie gangbare publicaties die de uitvoering en toepassing van de massage omschrijven. Het is opmerkelijk dat de 3 boeken dezelfde titel dragen n.l. "Technik der massage". De auteurs zijn resp. Hoffa (1893)⁽³⁾ , Zabludowski-Eiger⁽⁷⁾ (1903) en Reibmayr⁽⁶⁾ (1890). Uiteraard zijn er meerdere boeken verschenen maar kunnen teruggevoerd worden op deze 3 werken. "Technik der massage" van Hoffa kent inmiddels zijn 19e druk. De handgrepen die Hoffa omschreef zijn nog steeds aanwezig en onveranderd in de 19e druk, maar de mechanische verklaringstheorie is geëvolueerd. Dit door de ontwikkelingen op wetenschappelijk gebied. De uitgaven van Zabludowski en Reibmayr zijn niet meer in herdruk. Zowel Hoffa, Zabludowski als Reibmayr worden als klassieke auteurs beschouwd.

Aëroob/anaëroob

Teneinde de nieuwe proef zo praktisch mogelijk uit te voeren is gekozen voor een aangepaste opzet. Om te bepalen of de inspanning aëroob danwel anaëroob wordt geleverd is een lactaatmeting nodig. Deze kan bepaald worden op een bloedige manier door het nemen van monsters (bloedprikken). 'De anaërobe drempel staat op 4 mmol lactaat/liter bloed'⁽¹⁾. Om de proef zonder onnodige belasting voor de proefpersonen uit te voeren is deze als volgt samengesteld. 'Tijdens arbeid die lang kan worden volgehouden ontstaat een evenwicht tussen verbruikte hoeveelheid adenosine trifosfaat (ATP= de energiestof van het lichaam) en de nieuwvorming daarvan door oxidatieprocessen die zich in de mitochondria (energieleverende lichaampjes in de cel) afspelen'⁽¹⁾. Dit proces voltrekt zich aëroob (zuurstof wordt aangeboden en er ontstaat een evenwicht tussen zuurstofverbruik en -aanvoer). Dit strekt zich uit van het intracellulaire zuurstofaanbod, de capaciteit van de mitochondria en de musculaire coördinatie⁽⁸⁾.

In het anaërobe systeem wordt er geen extra zuurstof toegevoegd. De anaërobe invloed strekt zich uit van de lokale vermoeidheid, permeabiliteit van de vaatwand en de lokale stofwisseling⁽⁸⁾.De vergelijking kan getrokken worden met een kaars die nog brandt wanneer er een glazen stolp overheen is geplaatst. De aanwezige hoeveelheid zuurstof wordt dan verbruikt maar het proces voltrekt zich anaëroob.

Om dit praktisch te hanteren is gekozen voor een dynamische oefening met een licht gewicht. Naarmate de inspanning vordert neemt het anaërobe aandeel toe. Als kruisproef wordt een statische belasting uitgevoerd met een relatief zwaar gewicht. 'De anaërobe vorm van energielevering wordt vooral benut bij het begin van een inspanning of bij inspanning van bijzondere zwaarte'⁽¹⁾. Door de uitslagen te vergelijken wordt een indruk verkregen tijdens (overheersende) aërobe arbeid en (overheersende) anaërobe arbeid.

Onderzoeksprobleem

Het boek "Technik der massage" kan gemakkelijk tot misverstanden leiden omdat het 3 verschillende auteurs betreft. Inhoudelijk verschillen de boeken weinig hoewel "Technik der massage" van Hoffa een aparte plaats inneemt door de uitgebreide anatomische en fysiologische onderbouwing, zeker voor die tijd. Het boek is nog steeds in herdruk. Door de 19 drukken is het boek een actuele ondersteuning voor mensen die beroepsmatig met massage omgaan. Buiten de opleidingen waarin de massage wetenschappelijk wordt onderbouwd bestaan er veel cursussen op dit gebied waarvan de kwaliteit en niveau verschillen. Omdat de titel "Technik der massage" algemeen bekend is onder masseurs wordt mogelijk de waardering voor de verkeerde auteur uitgesproken.

Het onderzoek wil aantonen welke invloed massage heeft op het lokaal aërobe/anaërobe vermogen van de spier. Bezijden wordt bekeken of Zabludowski met zijn proef onnauwkeurig is geweest. Als blijkt dat Zabludowski onnauwkeurig is geweest krijgt Hoffa niet alle eer die hij verdient gezien zijn titel door Zabludowski is gebruikt. Hierdoor wordt massage wellicht op een verkeerde wijze onderbouwd.

"Onderzoek is het op een systematische wijze verzamelen en analyseren van gegevens, teneinde een van tevoren gesteld onderzoeksprobleem op te kunnen lossen"⁽²⁾. In dit onderzoek is gekozen voor een "experimenteel"⁽²⁾ onderzoek. Bij deze vorm van onderzoek wordt tenminste één van de verschijnselen (variabelen) gemanipuleerd⁽²⁾. In dit geval is een massagegroep "at random" (willekeurig) samengesteld die de behandeling onderging. De massagegroep kreeg een gestandaardiseerde massage van vijf minuten. De controlegroep die eveneens at random werd samengesteld kreeg een placebo (niet werkende) behandeling. De controlegroep kreeg een neutrale tussenstof (contactgel) aangebracht. Hen werd verteld dat het ging om een nieuwe tussenstof die de prestatie verbetert. Doordat een experiment als dit niet altijd aan alle eisen kan voldoen wordt liever de term semi-experimenteel⁽²⁾ gebruikt.

De massagegroep bestond uit zeven vrijwilligers at random evenals de controlegroep. Met de veertien vrijwilligers werd viermaal een proef gedaan; twee maal een statische test (zonder en met massage vooraf) en twee maal dynamisch (eveneens zonder en met massage vooraf).

Totaal zijn meer dan 60 tests uitgevoerd

Herhaling proef van Zabludowski

Proefpersoon was een 52 jarige man

Discussie

Als de proef van Zabludowski werd bevestigd zou dit betekenen dat massage ook wetenschappelijk onderbouwd kan worden en dat bijvoorbeeld sporters hier hun voordeel mee kunnen doen. Nu de proef niet ondersteund wordt ontstaat de vraag of deze proef nog langer als standaardproef aangeleerd kan worden binnen het onderwijs. De bijdrage die Zabludowski heeft geleverd is beperkt. Zijn boek is gebaseerd op eerder werk van anderen. Het is belangrijk dit kenbaar te maken omdat verwarring kan ontstaan doordat de titel van zijn boek gelijkluidend is aan die van anderen waaronder Hoffa. Gedacht wordt aan een falsificatie van een hypothese (de veronderstelling is zo sterk dat de uitslag gemanipuleerd wordt). Nader onderzoek is gewenst.

In de veronderstelling dat het aantal herhalingen zou liggen rond de duizend, werd de eerste poging ondernomen. In hoog tempo werd de oefening uitgevoerd. Al snel bleek dat het aantal herhalingen hoger zou liggen dan bij Zabludowski. Na 52 minuten (2962 herhalingen) is de proef onderbroken omdat de proefpersoon nog geen tekenen van vermoeidheid vertoonde. Conclusie: De nauwkeurigheid van Zabludowski laat te wensen over en had gevolgen voor het nieuwe onderzoek. Met name moest het gewicht aanzienlijk verzwaard worden.

Nieuw onderzoek

Tussen de tests is een week rust ingelast om het trainingseffect te mijden en eventuele spierpijn te laten herstellen.

In het nieuwe onderzoek is gekozen voor meerdere p.p. in verband met de statistische significantie⁽²⁾. De groepen werden at random samengesteld. De p.p.'s werden onderverdeeld in een massagegroep (n=7) en een controlegroep (n=7).

De oefeningen werden uitgevoerd met de niet dominante arm.

a. De dynamische oefening verliep cyclisch van volledig buigen van de elleboog tot volledig strekken. Het max. aantal correct uitgevoerde herhalingen werd geadministreerd. De oefening moest vloeiend verlopen.

b. De statische oefening werd uitgevoerd met de elleboog in een hoek van 90^0. De max. volhoudduur werd genoteerd. De oefening werd uitgevoerd boven een tafel. Zodra het gewicht de tafel raakte werd de proef gestaakt.

De massage werd toegepast door één en dezelfde persoon, in dit geval een gediplomeerd masseur. De handgrepen waren effleurages en pétrissages (strijkingen en knedingen) gedurende 5 minuten. 40% effleurages en 60% pétrissages. De handgrepen werden op het vezelverloop van de m.biceps brachii uitgevoerd (buigers van de elleboog aan de voorzijde van de bovenarm). Gekozen werd voor diepe strijkingen (effleurage enbracelet) in de lengte richting en knedingen in de dwarsrichting (pétrissage transversaal). De intensiteit was stevig zonder de pijngrens of tolerantiegrens te overschrijden.

Samenvatting 

De stelling luidde "Massage voor inspanning heeft geen effect op het prestatievermogen". Veertien vrijwilligers namen deel aan een semi-experimenteel onderzoek. De controlegroep werd at random gekozen en bestond uit zeven personen. De massagegroep werd op dezelfde wijze samengesteld. Twee tests werden gehouden, een anaërobe test en een aërobe test. Bij de anaërobe test werd de maximale volhoudduur genoteerd van een statische belasting tijdens een 90⁰ gebogen elleboog. De aërobe test stelde het maximum aantal correct uitgevoerde herhalingen vast door belaste buiging en strekking van het ellebooggewricht. Tussen de tests lag een rustperiode van een week. Tijdens de anaërobe test werden de groepen getest met een statische belasting van 7 kg (mannen) respectievelijk 5 kg (vrouwen). De aërobe test werd met een belasting van 5 kg (mannen) respectievelijk 3 kg (vrouwen) uitgevoerd. De resultaten van de massagegroep werden geadministreerd zonder en met massage vooraf. De resultaten van de controlegroep werden vastgelegd zonder massage vooraf en na applicatie van een placebomiddel (contactvloeistof).

Bij de eerste test, anaëroob, bedroeg de toename bij de controlegroep 17% en bij de massagegroep 30%; een toename van 13% in het voordeel van de massagegroep. Bij de tweede test, aëroob, werd bij de controlegroep een afname van 3% geconstateerd en een toename van 25% bij de massagegroep. Dit geeft een verschil van 28% in het voordeel van de massagegroep. De uitslag suggereert een effect van massage op het lokale uithoudingsvermogen.

Significantie

"In de statistiek wordt een uitslag significant genoemd, indien voldaan wordt aan bepaalde wiskundige eisen, verband houdend met de waarschijnlijke afwijking van een aantal waarnemingen"⁽²⁾. "Als de kans op toeval kleiner is dan 1:20, wordt het bestaan van een verband tussen oorzaak en gevolg erkend."⁽²⁾. In onderzoekspublicaties wordt in plaats van het significantieniveau doorgaans de p-waarde gegeven. Vaak neemt de onderzoeker 0,1; 1 of 5% (soms 10%) als significantieniveau. Dit wordt genoteerd als p= 0.001, p= 0.01, p= 0.05.

Conclusies

Massage vooraf uitgevoerd geeft een verbetering van het lokale uithoudingsvermogen. Bij de gevonden aërobe resultaten wordt gedacht aan een verhoging van; het intracellulaire zuurstofaanbod met daaraan gekoppeld een verhoogde capaciteit van de mitochondria en verbetering van de musculaire coördinatie. Bij anaërobe arbeid is tevens een invloed mogelijk op het uitstellen van de lokale vermoeidheid, de toename van de permeabiliteit van de vaatwand en daarmee een verbetering van de lokale stofwisseling en een verhoogde aanwezigheid van zuurstof.

Het gekozen aantal pp. wordt in onderzoekstermen representatief geacht⁽²⁾. Hierdoor is een p-waarde van 0.05 gerechtvaardigd.

Geraadpleegde literatuur

1. Bernards, J.A., Bouman, L.N. "Fysiologie van de mens", (1988) Utrecht/Antwerpen: Bohn, Scheltema & Holkema

2. Dassen, Th.w.N. Keuning Drs. F.M. (2003) "Lezen en beoordelen van onderzoekspublicaties" Baarn: H.Buitgevers 6e druk, 3e oplage

3. Hoffa, A., "Technik der Massage" , (1893) Stuttgart: Verlag von Ferdinand Enke

4. Kirchberg, F. Sportmassage (1924) (1926), Berlijn: Handbuch und Heilgymnastik Heidemann Verlag

5. Lange, M. "Die Muskelharten, ihre entstehung und Heilung" (1931), Leipzig: Thieme Verlag

6. Reibmayr, A. "Technik der Massage" (1898), Leipzig en Wenen: Franz Deuticker

7. Zabludowski, I . Eiger, J. "Technik der Massage" (1911) 3e druk, Leipzig: Verlag von Georg Thieme naar oorspronkelijk werk van Zabludowski 1883 Leipzig niet meer in herdruk

8. Bottenberg, H.A, Bottenberg, P.G. "Trainingsleer van A tot Z" (2003), Haarlem: De Vrieseborch

9. Molders.R,. Syllabus van de opleiding sportmassage 2005, instituut Ron Molders, Rotterdam en den Haag

10.Molders R., Compensatoiremasage Therapie 1988, Historische ontwikkeling van de massage, syllabus, Instituut "Ron Molders", Rotterdam en den Haag.

Dit artikel is afkomstig van www.palaestra.tk.