Bij een hallux valgus vertoont de grote teen een adductie en een rotatie om de lengteas (valgusstand). De aandoening omvat meer dan de term doet vermoeden. Een hallux valgus heeft meestal zijn oorzaak in een afwijking van de voetwortel. Zo gaat de standafwijking in de meeste gevallen gepaard met een spreidvoet. Het dwarsgewelf van de voet is daarbij doorgezakt, dat wil zeggen dat de capiti metatarsale zich in plantaire richting hebben verplaatst. Deze MT-kopjes kunnen door de voetzool gaan promineren, waardoor de druk op de capiti toeneemt tijdens staan en lopen. Ook kan een bunion of bunionette ontstaan. 

Figuur 1: Botstructuur van een voet met Hallux Valgus 

Oorzaken

Een hallux valgus kan ontstaan als gevolg van een van de volgende aandoeningen:

• Een metatarsus primus varus: bij de ontwikkeling van de voet heeft os metatarsale I een geabduceerde stand aangenomen ten opzichte van de voetas. Hierdoor is de middenvoet breder geworden. Als het schoeisel daarop onvoldoende is aangepast, neemt de kans op een hallux valgus toe.

• Een metatarsus varus: alle middenvoetsbeentjes wijken naar mediaal af ten opzichte van de voetas. Dit geeft problemen met de pasvorm van de schoen, waardoor een hallux valgus kan ontstaan.

• Een extreme vorm van de voet: hierbij ontstaat een beknelling van de voet in de schoen, wat kan leiden tot een hallux valgus.

• Reumatoïde artritis: deze aandoening geeft ernstige gewrichtsmisvormingen, waarbij ook een hallux valgus kan ontstaan. De afwijking kan zich zeer snel ontwikkelen, onder andere door mechanische factoren die het proces versnellen.

• Een instabiele voet met een hypermobiele voorvoet. Met deze aandoening komt een podoloog het meest in aanraking. Hierbij staat de calcaneus in een valgusstand en het sustentaculum tali calcaneï wordt daardoor meer naar beneden verplaatst. De musculus flexor hallucis longus komt zo onder spanning te staan en de musculi tibiales anterior en posterior zijn niet meer in staat om de mediale voetboog in stand te houden. Dit leidt tot een verlenging van de mediale voetboog, waarbij de musculus abductor hallucis os metatarsale I naar mediaal zal trekken. Hierdoor verbreedt de voorvoet. Omdat de aanhechting van de musculus adductor hallucis zich op het proximale kootje van digitus I bevindt en deze spier een trekkracht uitoefent naar de laterale zijde, ontstaat een hallux valgus.

Ziektebeeld

De chronische druk op het MTP I gewricht leidt tot prikkeling van het synoviale vocht. Door een verkalking van het gewrichtskapsel aan de mediale zijde van de gewrichtsspleet zal digitus I gaan variseren en het os metatarsale I zal gaan valgiseren. De hallux vertoont daardoor een adductie en een valgusstand. Daarnaast ontstaat mediaal van het MTP gewricht botuitgroei. Ook de andere tenen vertonen verandering van stand: er kunnen klauwtenen ontstaan.

 

In een gevorderd stadium vindt degeneratie van de hele voorvoet plaats. Door trauma’s ontstaan steeds meer kwetsuren onder de voorvoet, met name onder de capiti metatarsale. Mediaal van de knok kunnen door inwerking van de schoen slijmbeursontstekingen optreden. Wanneer er tevens een hallux rigidus is ontstaan, zal een bestaande hallux valgus worden versterkt. Dit komt doordat bij afwikkeling van de voet een naar lateraal gerichte kracht wordt uitgeoefend op digitus I.

Bunion

Een hallux valgus kan een bunion veroorzaken. Dit is een naar mediaal prominerend eerste metatarsale kopje, vaak in combinatie met een wisselende vorm van een bursitis door druk van de schoen.

Wanneer cliënten een hallux limitus, rigidus of valgus ontwikkelen kan de afwikkeling onder de voet veranderen. De afwikkeling verloopt dan over de buitenrand van de voet. Wanneer de voet op deze wijze wordt afgewikkeld, kan door overbelasting een bunionette ontstaan (empirie). Dit is een naar lateraal prominerende caput metatarsale V, vaak in combinatie met een wisselende vorm van een bursitis door druk van de schoen. Een bunionette word gemeten aan de hand van de vijfde MTP-hoek.

Figuur 2: Het meten van de hoek van de Hallux Valgus

Behandeling

Bij een hallux valgus is de behandeling voornamelijk gericht op acceptatie van de afwijkende voetstand, het ondersteunen van de voet, het reduceren van de belasting en het compenseren van de afwikkelfunctie van de hallux en de voorvoet. Vooral in een beginstadium van een hallux valgus kan gecorrigeerd worden. Een hallux valgusorthese biedt uitkomt voor deze verschillende behandeldoelen. Hoe de orthese gemaakt wordt is wel afhankelijk van het behandeldoel.

Acceptatie

Het is belangrijk om de oorzaak van de hallux valgus te onderzoeken. Wanneer het gaat om instabiliteit van de voet, kan men corrigerende zolen toepassen. Hierbij dient men rekening te houden met een opvang van de mediale boog, een correctie van de valgusstand van het hielbeen en een correctie van de voorvoet. Correctie is echter meestal niet mogelijk, en dan is de behandeling vooral gericht op acceptatie van de voetstand. Bij het vervaardigen van therapiezolen dient men uitsparingen te maken voor de prominerende capita metatarsalia in een accepterend voetbed.

Ondersteuning en stabilisatie

Een goede retrocapitieve ondersteuning zal de druk op de MT-kopjes verminderen. Daarnaast dient het geleng van de voet te worden ondersteund (middenvoetsteun).

Zorg voor een drukverdelend voetbed met uitsparingen ter hoogte van drukgevoelige plekken. Men kan het voetbed bekleden met zacht polstermateriaal. In dit materiaal kunnen de geprononceerde drukplekken goed wegzakken, zodat een betere drukverdeling wordt verkregen.

De schoenzool moet zo worden vormgegeven dat de afwikkelfunctie van de hallux en de voorvoet wordt overgenomen door een interne afwikkeling. Dit kan men doen door een afwikkelrol aan te brengen.

Figuur 2: Het meten van de hoek van de Hallux Valgus 

Schoenadvies

• Zorg voor voldoende ruimte voor de voorvoet, vooral op de ballijn.

• Plaats een afwikkelrol met de top van de rol achter MTP niveau, dit zorgt voor versnelling. Hierdoor ontstaat een compensatie voor de beweeglijkheid van het MTP gewricht.

• Bij een bunion of bunionette dient u te zorgen voor een soepel, voegzaam leren bovenwerk zonder stiksels op de buiglijn van de voorvoet.

• Het onderwerk van de schoen dient een schokdempende functie te hebben.

• De schoen moet een goede afwikkeling hebben (hoge teensprong).

 

Dit artikel is afkomstig uit de EncycLOOPedie van Stichting LOOP.