Bij een hallux limitus (dit is het stadium van aandoening voorafgaand aan de hallux rigidus)  is er sprake van een beperking van de dorsaalflexie in het eerste MTP gewricht. Normaal is de passieve dorsaalflexie 80 à 90 graden. Hiervoor is plantairflexie van os metatarsale I nodig, zodat de proximale phalang soepel over de caput metatarsale naar dorsaal kan glijden.

 

Wanneer een persoon op zijn tenen staat, ziet men dat de hallux horizontaal staat ten opzichte van os etatarsale I, die staat verticaal. Ook bij springen en hardlopen kan men deze stand waarnemen: os metatarsale I staat in plantairflexie ten opzichte van de hallux, die vast op de grond rust, terwijl de hiel omhoog komt. Bij een hallux limitus is de dorsaalflexie duidelijk beperkt.

 

Een beginnende hallux limitus wordt gekenmerkt door een musculaire ankylose (verstijving van spieren). Als er niet op tijd wordt ingegrepen, zal tevens een ligamentaire ankylose (verstijving van banden) optreden. Helaas komt het regelmatig voor dat een cliënt pas naar een deskundige gaat als er ook een ossale ankylose (beenverstijving) is ontstaan.

 

In dat geval is er sprake van een hallux rigidus, waarbij de dorsaalflexie ernstig is geblokkeerd. Ook passieve dorsaalflexie is dan niet meer mogelijk en daarnaast neemt de mogelijkheid tot plantairflexie af. De afwijking komt bij adolescenten soms in een acute vorm voor. Bij volwassenen is de aandoening meestal chronisch van aard. De afwijking komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, en vooral bij mensen met lange en smalle voeten. Meestal is deze aandoening bij beide voeten aanwezig.

Het belangrijkste kenmerk is het ontbreken (rigidus) of de beperking (limitus) van de dorsaalflexie. Het gewricht van de hallux is het belangrijkste element van het metatarsophalangeale scharnier: tijdens het lopen zwaait de voet bij de opwaartse beweging van de hiel over dit scharnier naar boven. Daarom heeft de functiestoornis ernstige gevolgen.

 

De voet zal de pijn en de stijfheid voor een deel compenseren door tijdens de afwikkeling een supinatiebeweging te maken, hierdoor raakt de laterale rand van de voet overbelast. De onevenwichtige gewrichtsverdeling leidt tot de vorming van eeltknobbels. De verhoogde druk op de distale phalang kan tot klauwtenen en nagelproblemen leiden. Aan de dorsale zijde van de hallux ontstaat botuitgroei waar zich gemakkelijk een slijmbeursontsteking kan ontwikkelen. Ook kan de afwijking leiden tot een peesontsteking van de musculus extensor hallucis longus. De problemen verergeren wanneer de cliënt schoenen met hoge hakken draagt: hierdoor wordt het gewricht tot sterke dorsaalflexie gedwongen.

Een hallux limitus / rigidus kan ontstaan als gevolg van:
• reumatoïde artritis

• jicht

• artrose deformans

• een trauma

• een post operatief probleem

• een hallux valgus

Behandeling

In het geval van een hallux limitus / rigidus moet verdere immobilisatie van MTP I worden vermeden. Een poging tot correctie van de teenstand zal geen effect hebben, en ook ondersteuning geeft niet het gewenste resultaat. De behandeling moet daarom vooral gericht zijn op het accepteren van de teenstand, het reduceren van de belasting en het compenseren van de afwikkelfunctie van de hallux. Daarnaast is de cliënt gebaat bij een goed schoenadvies.

Acceptatie

Bij het fabriceren van een therapiezool dient u uit te gaan van een accepterend voetbed, waarbij de stand van de hallux wordt geaccepteerd.

Reductie van belasting

Men kan de therapiezool zo opbouwen dat MTP I hoog ligt, zodat de hallux niet in maximale extensie komt te staan. Daarnaast dient men een mediale verhoging van het voetbed toe te passen, deze moet doorlopen tot aan het gebied van MTP I. De zool dient tevens een goede retrocapitieve ondersteuning te bieden, daarnaast moet de top van de hallux worden ontlast. Bij een pijnlijk MTP I gewricht kan men kiezen voor zoolverstijving. De therapiezool moet gericht zijn op een interne afwikkeling. Men kan het schuiven van de voet tegengaan door een calcaneusdrempel aan te brengen.

Compensatie

De schoen / zool moet zodanig worden vormgegeven dat de afwikkelfunctie van de hallux gedeeltelijk wordt overgenomen.

Schoenadvies

• Laat bij een pijnlijk MTP I gewricht de top van de afwikkelrol achter MTP niveau afwikkelen (versnellen).
• Laat bij een niet pijnlijk MTP I gewricht de top van de afwikkelrol op MTP niveau afwikkelen.
• Kies voor schoenen met een verhoogde schoenneus.

 

Dit artikel is afkomstig uit de EncycLOOPedie van Stichting LOOP.